Η «στροφή 180 μοιρών» του Τραμπ στο Ιράν
Η πρόσφατη αλλαγή στάσης του
προέδρου Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν προκάλεσε αίσθηση στη διεθνή σκηνή, καθώς από τις απειλές για άμεσες στρατιωτικές επιθέσεις πέρασε μέσα σε λίγα 24ωρα σε ρητορική αποκλιμάκωσης και αναζήτησης συμφωνίας. Ο Τραμπ ανέβαλε την προθεσμία για πλήγματα σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές του Ιράν, ανακοινώνοντας πενθήμερη «παύση» στις επιθέσεις ώστε να δοθεί χώρος στη διπλωματία.Σύμφωνα με αμερικανικά και διεθνή μέσα, ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι «οι διαπραγματεύσεις προχωρούν καλά», με τον Τραμπ να μιλά για «πολύ καλές και παραγωγικές συνομιλίες» και την προοπτική μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να τερματίσει τις εχθροπραξίες. Την ίδια στιγμή, Ιρανοί αξιωματούχοι διαψεύδουν ότι έχουν υπάρξει άμεσες συνομιλίες, γεγονός που εντείνει τον προβληματισμό για το τι πραγματικά εξελίσσεται πίσω από κλειστές πόρτες.
Μυστική διπλωματία και ρόλος των διαμεσολαβητών
Κρίσιμο ρόλο στη στροφή της αμερικανικής πολιτικής φαίνεται να παίζει η έντονη παρασκηνιακή διπλωματία, μέσω τρίτων χωρών που επιχειρούν να αποτρέψουν μια γενικευμένη ανάφλεξη στον Περσικό Κόλπο. Υπουργοί Εξωτερικών από την Αίγυπτο, την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν συναντήθηκαν τα ξημερώματα στο Ριάντ, επιδιώκοντας να διαμορφώσουν πλαίσιο κατάπαυσης του πυρός και να ανοίξουν δίαυλο επικοινωνίας με την ιρανική πλευρά.
Αιγυπτιακές υπηρεσίες πληροφοριών φέρονται να κατάφεραν να έρθουν σε επαφή με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), προτείνοντας πενθήμερη διακοπή των εχθροπραξιών, με προοπτική ευρύτερης συμφωνίας εκεχειρίας. Οι ΗΠΑ, χωρίς επίσημες διπλωματικές σχέσεις με την Τεχεράνη, αξιοποιούν παραδοσιακά έμμεσους διαύλους, με χώρες όπως το Ομάν, η Τουρκία, η Αίγυπτος και το Πακιστάν να μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ Ουάσιγκτον και ιρανικής ηγεσίας.
Πυκνή διπλωματική κινητικότητα σε Ριάντ, Κάιρο, Άγκυρα και άλλες πρωτεύουσες.
Επαφές μέσω μυστικών καναλιών με το IRGC για προσωρινή παύση πυρός.
Στόχος η αποτροπή πληγμάτων σε ενεργειακές υποδομές και μιας ευρύτερης ενεργειακής κρίσης.
Πίεση αγορών, συμμάχων και εσωτερικό πολιτικό κόστος
Η στροφή του Τραμπ στο Ιράν δεν μπορεί να αποκοπεί από τις έντονες ανησυχίες για τις επιπτώσεις μιας μεγάλης σύρραξης στις παγκόσμιες αγορές και στην αμερικανική οικονομία. Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι απειλές για «εξαφάνιση» της ιρανικής ενεργειακής υποδομής προκάλεσαν νευρικότητα, με τον κίνδυνο ανατιμήσεων στο πετρέλαιο και σοβαρές αναταράξεις στις αγορές. Η προσωρινή αναστολή των επιθέσεων λειτούργησε ως σήμα αποκλιμάκωσης, επιτρέποντας μερική ηρεμία στους επενδυτές.
Παράλληλα, στο εσωτερικό των ΗΠΑ, Ρεπουμπλικανοί βουλευτές εμφανίζονται «βαθιά ανήσυχοι» όχι μόνο για το κόστος της σύγκρουσης, αλλά και για τη φθορά της δημόσιας εικόνας του προέδρου σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πόλωσης. Ο Τραμπ χρειάζεται το Κογκρέσο για να συνεχίσει τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων, ενώ δέχεται πιέσεις να ισορροπήσει ανάμεσα στη σκληρή ρητορική και σε μια πιο πραγματιστική διαχείριση, που δεν θα οδηγήσει σε έναν παρατεταμένο και δαπανηρό πόλεμο.
Ανησυχία για άνοδο των τιμών ενέργειας και διεθνή οικονομική αναταραχή.
Πιέσεις από συμμάχους που φοβούνται ενεργειακή και περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες στις ΗΠΑ, με το Κογκρέσο σε κομβικό ρόλο για τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Τι διακυβεύεται για την επόμενη μέρα
Πίσω από τη θεαματική επικοινωνιακή «στροφή 180 μοιρών» κρύβεται μια βαθύτερη στρατηγική αναζήτηση «διεξόδου» από έναν πόλεμο που ήδη έχει προκαλέσει σοβαρές καταστροφές στο ιρανικό στρατιωτικό δυναμικό και τις υποδομές, χωρίς όμως να κάμπτει την πολιτική αντίσταση της Τεχεράνης. Η Ουάσιγκτον αναζητά έναν τρόπο να μετατρέψει την πίεση σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα, προωθώντας ένα νέο πλαίσιο συμφωνίας που θα αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα, τους πυραύλους και τον ρόλο των ιρανικών proxies στην περιοχή.
Την ίδια στιγμή, στο παρασκήνιο εξετάζονται –σύμφωνα με αναφορές– ακόμη πιο επιθετικές επιλογές, όπως η στήριξη εσωτερικών αντιπολιτευτικών κινήσεων στο Ιράν, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για τη σταθερότητα της χώρας και τον κίνδυνο περαιτέρω αποσταθεροποίησης της Μέσης Ανατολής. Είτε μέσω αποκλιμάκωσης είτε μέσω συνέχισης της πίεσης, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η πορεία των αμερικανοϊρανικών σχέσεων, αλλά και η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών ενέργειας, η περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων και ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης ανθρωπιστικής κρίσης.