Η δολοφονία Χαμενεΐ και η πρώτη αντίδραση του Πούτιν
Η στοχευμένη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, από κοινό
πλήγμα των ΗΠΑ και του Ισραήλ ενεργοποίησε με δραματικό τρόπο τα βαθύτερα ένστικτα του Βλαντιμίρ Πούτιν.Σε σύντομη ανακοίνωση που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του Κρεμλίνου, ο Ρώσος πρόεδρος καταδίκασε τη δολοφονία ως «φόνο … που διαπράχθηκε με κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου», χωρίς όμως να κατονομάσει ευθέως τις χώρες που βρίσκονται πίσω από την επίθεση.
Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, η αντίδραση αυτή ήταν αισθητά πιο σκληρή από τη στάση που είχε κρατήσει ο Πούτιν σε προηγούμενα πλήγματα κατά συμμάχων της Μόσχας – όπως στην περίπτωση του Νικολάς Μαδούρο – και συνδέεται με τη δική του εμμονή στην πολιτική επιβίωση και την ανάγκη να παρουσιάσει μια «νίκη» στην Ουκρανία, «με κάθε κόστος».
Παρά τη σκληρή ρητορική, το Κρεμλίνο προσπαθεί εμφανώς να αποφύγει άμεση σύγκρουση με την Ουάσιγκτον, διατηρώντας ελεγχόμενους τόνους ως προς την ευθεία απόδοση ευθυνών.
Από τον Καντάφι στον Χαμενεΐ: Η νοοτροπία «καταφυγίου» του Πούτιν
Στη ρωσική ελίτ, ο θάνατος του Χαμενεΐ ξύπνησε μνήμες από την πτώση του Μουαμάρ Καντάφι, που αποτέλεσε καθοριστική στιγμή για την αντίληψη του Πούτιν περί απειλής αλλαγής καθεστώτος.
Το βίντεο του 2011, όπου ο Λίβυος ηγέτης ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ, είχε προκαλέσει οργή στον Πούτιν, ο οποίος το περιέγραψε ως παράδειγμα του πώς η Δύση μπορεί να «προδώσει» έναν ηγέτη και να οδηγήσει σε βίαιη ανατροπή.
Αναλυτές όπως ο Αλεξάντερ Μπαούνοφ επισημαίνουν ότι ο θάνατος του Καντάφι λειτούργησε ως σημείο καμπής: από το 2012 και μετά, ο Πούτιν υιοθέτησε μια στρατηγική απομάκρυνσης από τη Δύση, με έμφαση στην εξάλειψη «εσωτερικών εχθρών» και στην αποτροπή κάθε προσπάθειας αλλαγής καθεστώτος στη Ρωσία.
Η εικόνα του «παππού σε καταφύγιο», όπως τον είχε αποκαλέσει σκωπτικά ο Αλεξέι Ναβάλνι, παραπέμπει σε μια ηγεσία που προετοιμάζεται για το χειρότερο σενάριο, με καταφύγια, σήραγγες και αυξανόμενη απομόνωση από τον έξω κόσμο.
Η δολοφονία του Χαμενεΐ –ενός ακόμη αυταρχικού ηγέτη, στενού εταίρου της Μόσχας– ενισχύει, σύμφωνα με το Politico, την πεποίθηση του Πούτιν ότι «κανένα καθεστώς δεν είναι ασφαλές» απέναντι σε αποφασιστική στρατιωτική δράση της Δύσης.
Αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη προσήλωση στη διατήρηση της εξουσίας με κάθε μέσο, στο εσωτερικό, και σε πιο επιθετική στάση στην Ουκρανία, την οποία ο ίδιος θεωρεί κεντρικό μέτωπο της ιστορικής του κληρονομιάς.
Φιλοκρεμλινικές φωνές: Τραμπ, Γ’ Παγκόσμιος και «ποιος είναι ο επόμενος»
Η ανατροπή δύο συμμάχων της Ρωσίας –του Μαδούρο και τώρα του Χαμενεΐ– σε μικρό χρονικό διάστημα, προκάλεσε σπάνιας έντασης αντιδράσεις σε φιλοκρεμλινικούς κύκλους, παρά τον άτυπο κανόνα αποφυγής ανοικτής κριτικής προς τις ΗΠΑ μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Ο πρώην Ρώσος πρόεδρος και νυν αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, δήλωσε ότι η αμερικανική επίθεση στο Ιράν αποκάλυψε «το πραγματικό πρόσωπο» του Τραμπ και προειδοποίησε πως, αν συνεχιστεί αυτή η «παρανοϊκή πορεία αλλαγής καθεστώτων», «θα ξεσπάσει αναπόφευκτα Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος».
Ο υπερεθνικιστής ιδεολόγος Αλεξάντερ Ντούγκιν, σε μια ιδιαίτερα ωμή παρέμβαση, υποστήριξε ότι «ένας ένας, οι σύμμαχοί μας εξοντώνονται συστηματικά», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ρωσία μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος.
Φιλοκρεμλινά μέσα όπως το Segodnya.ru έφτασαν να δημοσιεύσουν άρθρα υπό τίτλους του τύπου «Πώς θα μας σκοτώσουν», εκφράζοντας ανοιχτά φόβους ότι το μοτίβο στρατιωτικής πίεσης και αλλαγής καθεστώτος μπορεί να στραφεί τελικά εναντίον της Μόσχας.
Την ίδια στιγμή, ο Μεντβέντεφ συνέδεσε τη δολοφονία του Χαμενεΐ με την πιθανότητα επιτάχυνσης του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, λέγοντας ότι ο ανώτατος ηγέτης ήταν «πνευματικός πατέρας σχεδόν 300 εκατομμυρίων Σιιτών» και ότι, ως μάρτυρας πλέον, ενδέχεται να λειτουργήσει ως σύμβολο για σκληρότερη γραμμή της Τεχεράνης.
Η διπλή γραμμή του Κρεμλίνου: Ιράν, Ουκρανία και «το έπαθλο»
Παρά το φορτισμένο κλίμα, η επίσημη γραμμή του Κρεμλίνου παραμένει πιο προσεκτική.
Ο εκπρόσωπος του Πούτιν, Ντμίτρι Πεσκόφ, εξέφρασε «βαθιά απογοήτευση» για την αποτυχία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν με μεσολάβηση του Ομάν, αλλά ταυτόχρονα «βαθιά εκτίμηση» για τις αμερικανικές προσπάθειες διαμεσολάβησης για ειρήνη στην Ουκρανία.
Τόνισε, ωστόσο, ότι «πρώτα και πάνω απ’ όλα, εμπιστευόμαστε μόνο τον εαυτό μας και υπερασπιζόμαστε τα δικά μας συμφέροντα», υπογραμμίζοντας τον πυρήνα της ρωσικής στρατηγικής.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί, ο Πούτιν δεν προτίθεται να διακινδυνεύσει:
την προσωπική του ασφάλεια,
τη σταθερότητα του καθεστώτος του,
και το όραμά του για τη ρωσική εθνική ασφάλεια
για να εκτεθεί στρατιωτικά υπέρ του Ιράν, της Βόρειας Κορέας, της Κίνας ή οποιουδήποτε άλλου εταίρου.
Στόχος του παραμένει να αξιοποιεί τις κρίσεις –όπως τη σύρραξη ΗΠΑ–Ιράν– ώστε να διαπραγματεύεται από ισχυρότερη θέση για την Ουκρανία, χωρίς να εμπλέκεται σε απευθείας σύγκρουση με την Ουάσιγκτον.
Η γενική εικόνα που σκιαγραφείται από αναλύσεις και δηλώσεις είναι ένα Κρεμλίνο σε καθεστώς αυξημένης καχυποψίας και φόβου για την «επόμενη μέρα» μετά τον Χαμενεΐ, αλλά αποφασισμένο να κρατήσει το βλέμμα στο «έπαθλο»: μια έκβαση στον πόλεμο της Ουκρανίας που θα μπορεί να παρουσιαστεί στο εσωτερικό ως ιστορική νίκη.
Μέχρι τότε, η Μόσχα επιδιώκει να ισορροπεί ανάμεσα σε ρητορική στήριξης της Τεχεράνης και σε πρακτικό υπολογισμό ρίσκου απέναντι στις ΗΠΑ, σε ένα περιβάλλον όπου κάθε κίνηση μπορεί να έχει παγκόσμιες συνέπειες.