Τελεσίγραφο 48 ωρών για το Στενό του Ορμούζ
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ
έστειλε αυστηρό τελεσίγραφο 48 ωρών στην Τεχεράνη, απαιτώντας να ανοίξει πλήρως το Στενό του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, διαφορετικά –όπως προειδοποίησε– θα υπάρξουν «σοβαρές συνέπειες». Στο μήνυμά του, ο Τραμπ υποστήριξε ότι το Ιράν με τη στάση του «κρατά όμηρο» την παγκόσμια οικονομία, εμποδίζοντας ή απειλώντας τη διέλευση δεξαμενόπλοιων και εμπορικών σκαφών. Τόνισε ότι οι ΗΠΑ «δεν θα επιτρέψουν» τον εκβιασμό της διεθνούς κοινότητας μέσω ενός τόσο κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος.Το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου και φυσικού αερίου, βρίσκεται εδώ και εβδομάδες στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ΗΠΑ–Ιράν, με αναφορές για επιθέσεις, παρενοχλήσεις πλοίων και περιορισμούς στην κίνηση. Το τελεσίγραφο Τραμπ κλιμακώνει περαιτέρω την ένταση, στέλνοντας μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει ακόμη και στρατιωτικά μέσα για να διασφαλίσει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Γιατί το Στενό του Ορμούζ είναι στρατηγικής σημασίας
Το Στενό του Ορμούζ θεωρείται ίσως το πιο στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα στον κόσμο, καθώς συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό και αποτελεί την κύρια δίοδο εξαγωγών υδρογονανθράκων από χώρες του Κόλπου. Η επιλογή του Τραμπ να εκδώσει τελεσίγραφο 48 ωρών στο Ιράν βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
Την ανάγκη διασφάλισης της απρόσκοπτης ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου προς τις διεθνείς αγορές.
Την προστασία της ασφάλειας πληρωμάτων και πλοίων από επιθέσεις, παρενοχλήσεις ή ναρκοθέτηση.
Την ανάδειξη του ρόλου των ΗΠΑ ως εγγυητή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας σε διεθνώς κρίσιμες θαλάσσιες οδούς.
Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή ή σοβαρή διατάραξη στη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ μπορεί να έχει άμεσες επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας, να αυξήσει τον πληθωρισμό και να επιβαρύνει τις οικονομίες σε Ευρώπη, Ασία και πέραν αυτών.
Η απάντηση της Τεχεράνης και τα σενάρια κλιμάκωσης
Η ιρανική ηγεσία, σε αντίστοιχες κρίσεις, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θεωρεί τις αμερικανικές πιέσεις «παράνομες» και παραβίαση της κυριαρχίας της, υποστηρίζοντας ότι κάθε στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ κοντά στα χωρικά της ύδατα συνιστά απειλή ασφάλειας. Στο πλαίσιο του τελεσιγράφου, η Τεχεράνη μπορεί να ακολουθήσει διαφορετικές τακτικές:
Να απορρίψει δημοσίως το τελεσίγραφο, επιμένοντας ότι δεν θα υπαγορεύονται οι κινήσεις της από την Ουάσιγκτον.
Να προχωρήσει σε μερική «αποκλιμάκωση επί του πεδίου», μειώνοντας εμφανείς παρενοχλήσεις στη ναυσιπλοΐα, χωρίς να το αναγνωρίσει ως υποχώρηση.
Να απαντήσει με αντι-τελεσίγραφα, απειλώντας με περαιτέρω ενέργειες στην περιοχή, μέσω του στόλου της ή συμμάχων της.
Κάθε επιλογή ενέχει κίνδυνο παρερμηνειών και ακούσιας κλιμάκωσης, ιδίως σε μια περιοχή όπου επιχειρούν πλοία και δυνάμεις πολλών κρατών, με αυξημένο κίνδυνο στρατιωτικών επεισοδίων.
Διεθνείς αντιδράσεις και ο ρόλος της Ευρώπης
Το τελεσίγραφο 48 ωρών από τον Τραμπ στο Ιράν για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ προκαλεί έντονη ανησυχία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και διεθνείς οργανισμούς. Πολλές χώρες:
Εκφράζουν φόβους για στρατιωτική αναμέτρηση που θα αποσταθεροποιήσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Ζητούν αυτοσυγκράτηση και προσφυγή σε διπλωματικά κανάλια, αντί για δημόσια τελεσίγραφα.
Τονίζουν ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας πρέπει να διασφαλίζεται στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου και όχι με μονομερείς απειλές.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί, παραδοσιακά, να κρατήσει πιο ισορροπημένη στάση, αναγνωρίζοντας μεν τη σημασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, αλλά επιδιώκοντας λύση μέσω διαλόγου, ώστε να μην εγκλωβιστεί σε μια άμεση αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν. Σε αυτό το περιβάλλον, η επόμενη 48ωρη περίοδος αποκτά καθοριστική σημασία για την αποφυγή ενός νέου, επικίνδυνου κύκλου κλιμάκωσης στον Περσικό Κόλπο.