Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με τις γεωπολιτικές αναταράξεις και την ανάγκη για ταχύτερη λήψη αποφάσεων να επαναφέρουν στο προσκήνιο το σενάριο της Ευρώπης των πολλών ταχυτήτων. Ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών, Christian Lindner, αναβίωσε πρόσφατα την ιδέα μιας «ένωσης διαφορετικών επιπέδων», προτείνοντας τη δημιουργία μιας ομάδας πρωτοπόρων, γνωστής ως Ε6, η οποία θα λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης για βαθύτερη ολοκλήρωση.
Η «Ομάδα Ε6» και η νέα αρχιτεκτονική
Η βασική ιδέα είναι απλή αλλά επαναστατική: μία πρώτη ομάδα χωρών θα προχωρούσε σε βαθύτερη συνεργασία, αποτελώντας την πρώτη βαθμίδα, ενώ οι υπόλοιπες θα ακολουθούσαν με δικό τους ρυθμό. Η ομάδα Ε6 απαρτίζεται από τις έξι μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ: Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ολλανδία και Πολωνία.
Οι στόχοι αυτής της πρωτοβουλίας εστιάζουν σε δύο βασικούς πυλώνες:
- Οικονομία: Η δημιουργία μιας πραγματικής Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, ώστε να τονωθεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών και των startups.
- Άμυνα: Η κλείδωση της αμυντικής συνεργασίας στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, με στόχο τη στρατηγική αυτονομία και τη διασφάλιση εφοδιασμού σε κρίσιμα υλικά.
Ο Μάνφρεντ Βέμπερ και η πρόταση για Ευρωπαϊκό Στρατό
Η συζήτηση για την Ευρώπη πολλών ταχυτήτων εντάθηκε πρόσφατα με τις δηλώσεις του Μάνφρεντ Βέμπερ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος. Ο Βέμπερ προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, προτείνοντας την αποστολή κοινών ευρωπαϊκών ειρηνευτικών δυνάμεων στην Ουκρανία μετά το τέλος του πολέμου, ως «σπόρο» για τη δημιουργία ενός κανονικού Ευρωπαϊκού Στρατού.
Μάλιστα, έθεσε υπό αμφισβήτηση το θεσμό της ομοφωνίας και του δικαιώματος βέτο στην εξωτερική πολιτική, προτείνοντας μια «συνθήκη κυριαρχίας» για μια ομάδα πρόθυμων κρατών, όπου οι αποφάσεις θα λαμβάνονται χωρίς την απαιτούμενη ομοφωνία.
Τα τέσσερα επίπεδα μελλοντικής Ένωσης
Το νέο αυτό μοντέλο ολοκλήρωσης δεν αφορά μόνο τα υπάρχοντα μέλη, αλλά σχεδιάζει και το μέλλον των υποψηφίων χωρών. Ένα ενδιαφέρον σενάριο που συζητείται περιλαμβάνει τέσσερα διακριτά επίπεδα συνεργασίας:
- Επίπεδο 1 (Πλήρης Ολοκλήρωση): Ενιαία εξωτερική πολιτική και Ευρωπαϊκός Στρατός.
- Επίπεδο 2 (Βαθιά Συνεργασία): Κοινός αμυντικός σχεδιασμός και αγορές εξοπλισμών.
- Επίπεδο 3 (Διαλειτουργικότητα): Κοινά πρότυπα και εκπαίδευση, χωρίς απώλεια εθνικού ελέγχου.
- Επίπεδο 4 (Συνεργατική Ένταξη): Πρόσβαση στην αγορά και χρηματοδότηση για χώρες των Βαλκανίων ή της ΕΑΖ, χωρίς πολιτική ενοποίηση ή δικαίωμα βέτο.
Η θέση της Ελλάδας
Για την Ελλάδα, η προοπτική αυτή είναι προκλητική αλλά και απαιτητική. Η Αθήνα έχει κάθε λόγο να επιδιώκει μια θέση στον «πυρήνα» της Ευρώπης (Επίπεδο 1), αξιοποιώντας τη γεωστρατηγική της θέση ως κόμβος στη Μεσόγειο και γέφυρα στα Βαλκάνια. Ωστόσο, ο πήχης τίθεται ψηλά, καθώς ερωτήματα σχετικά με την Τουρκία και την ασφάλεια των συνόρων παραμένουν κρίσιμα σε ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο εξωτερικής πολιτικής.
Καθώς η Ευρώπη αναζητά τη θέση της σε έναν κόσμο που αλλάζει, το μοντέλο των πολλών ταχυτήτων φαίνεται να κερδίζει έδαφος ως η μόνη βιώσιμη λύση για την υπέρβαση της γραφειοκρατίας των 27 κρατών μελών.