Είναι η στιγμή που η Λατινική Αμερική σταματά να είναι το «πίσω αυλή» της Ουάσιγκτον και μετατρέπεται σε αυτόνομος γεωπολιτικός παίκτης.
Το Τέλος της Υποταγής: Η Απάντηση Sheinbaum
Όταν ο Trump απείλησε με δασμούς 35%, μαζικές απελάσεις και ακόμη και στρατιωτική επέμβαση εναντίον του οργανωμένου εγκλήματος χωρίς την έγκριση της Πόλης του Μεξικού, πολλοί περίμεναν την συνηθισμένη υποχώρηση. Αντίθετα, η Claudia Sheinbaum, η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Μεξικό και διδάκτορας μηχανικός περιβάλλοντος, αποδομεί αυτή τη ρητορική.
Η Sheinbaum, αξιοποιώντας την επιστημονική της προσέγγιση και την πολιτική της οξύτητα, δεν απάντησε με θυμό αλλά με δεδομένα. Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από fake news, η παρουσίαση ενός λεπτομερούς χρονολογίου των αμερικανικών απειλών και η σύγκρισή τους με αποικιοκρατικά πρακτικά, άλλαξε το αφήγημα. Το Μεξικό δεν παρουσιάστηκε ως θύμα, αλλά ως κυρίαρχο κράτος που απορρίπτει τον ρόλο του υποτελούς.
Η Οικονομική Διαφοροποίηση: Το Μυστικό Όπλο του Μεξικού
Η αυτοπεποίθηση του Μεξικού δεν βασίζεται σε λόγια, αλλά σε σκληρά οικονομικά δεδομένα. Οι αναλυτές συχνά αγνοούν ότι το Μεξικό είναι η 12η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και ένας από τους κύριους εταίρους των ΗΠΑ. Όμως, η στρατηγική στροφή προς τη πολυπολικότητα είναι πλέον γεγονός.
Το Μεξικό έχει προχωρήσει σε κινήσεις που πριν από δέκα χρόνια θα ήταν αδιανόητες:
- Συμφωνία με τη Βραζιλία: Εμπορική ανταλλαγή ύψους 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τοπικά νομίσματα, παρακάμπτοντας το δολάριο.
- Κινεζικές Επενδύσεις: Η Κίνα επενδύει 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ηλιακά, αιολικά, γεωθερμικά), καλύπτοντας κενά που οι ΗΠΑ άφησαν για δεκαετίες.
- BRICS και Ινδία: Η ενδιαφέρον της Ινδίας για στρατηγική εταιρικότητα δείχνει ότι το Μεξικό γίνει πόλος έλξης για τις αναδυόμενες δυνάμεις.
Αυτή η στροφή προς το BRICS και την Ανατολή μειώνει την εξάρτηση από τις αμερικανικές αγορές και δίνει στο Μεξικό τη διαπραγματευτική ισχύ που του έλειπε.
Η Διάσπαση στο Επιχειρηματικό Μέτωπο: Wall Street vs. Ουάσιγκτον
Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της κρίσης είναι η ρήξη μεταξύ της αμερικανικής κυβέρνησης και των αμερικανικών εταιρειών. Ο καπιταλισμός δεν έχει πατρίδα, και τα κέρδη των πολυεθνικών βρίσκονται πλέον σε σύγκρουση με την πολιτική του Trump.
- Tesla & General Motors: Εταιρείες όπως η Tesla και η GM έχουν δηλώσει ότι οι μονάδες τους στο Μεξικό είναι «αναντικατάστατες». Το Μεξικό είναι το προπύργιο της ηλεκτροκίνησης στην ήπειρο.
- Walmart Mexico: Κατέγραψε ιστορικά κέρδη, αποδεικνύοντας ότι η μεσαία τάξη της χώρας αναπτύσσεται.
Η Sheinbaum έκανε μια έξυπνη κίνηση: προσέφερε νομική προστασία στις ξένες εταιρείες που θέλουν να μείνουν, αψηφώντας τις αμερικανικές πιέσεις. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι τράπεζες όπως η JP Morgan να χάνουν συμβόλαια δισεκατομμυρίων υπέρ κινεζικών τραπεζών και χρηματοπιστωτικών κέντρων όπως το Λονδίνο και το Χονγκ Κονγκ.
Η Αυτοκρατορία Πανικοβάλλεται: Η Κληρονομιά του Μονρόε
Η αντίδραση των ΗΠΑ αντικατοπτρίζει τον φόβο της απώλειας ελέγχου. Το Δόγμα Μονρόε (1823), που θεωρούσε τη Λατινική Αμερική σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ, ουσιαστικά πεθαίνει. Η χώρα που κάποτε ήταν ο «αδερφός» που υπακούει, τώρα είναι ο γείτονας που διαπραγματεύεται ως ίσος προς ίσον.
Η Κίνα και η Ρωσία εκμεταλλεύονται αυτό το κενό, όχι με στρατεύματα, αλλά με υποδομές και εμπόριο. Η Πρωτοβουλία «Ζώνη και Δρόμος» επεκτείνεται στη Λατινική Αμερική, προσφέροντας έργα που η Δύση δεν υλοποίησε ποτέ.
Τρία Σενάρια για το Μέλλον
Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον σε αυτή τη γεωπολιτική κλιμάκωση;
- Η Αμερικανική Υποχώρηση: Ο Trump μειώνει τους τόνους λόγω πίεσης από την αγορά. Το Μεξικό ενισχύει τη θέση του ως περιφερειακή υπερδύναμη. (Το πιθανότερο σενάριο).
- Ψυχρός Πόλεμος στο Δυτικό Ημισφαίριο: Δασμοί, κυρώσεις και σχηματισμός αντιμαχόμενων μπλοκ. Ένα σενάριο που θα πληρώσει κυρίως η εργατική τάξη και των δύο χωρών.
- Ριζοσπαστική Μεταμόρφωση: Οι ισχυροί οικονομικοί παράγοντες στις ΗΠΑ αναγκάζουν την κυβέρνηση να αποδεχτεί μια σχέση βασισμένη στον αμοιβαίο σεβασμό και όχι στην ηγεμονία.
Συμπέρασμα: Το Τέλος μιας Εποχής
Οι διαδηλώσεις στο Μπουένος Άιρες, στο Σάο Πάουλο και στην Πόλη του Μεξικού δεν είναι απλώς φιλοαφγανικές ή αντιαμερικανικές. Είναι «αντι-ηγεμονικές». Είναι η κραυγή εκατομμυρίων που λένε «αρκετά» με την υποτέλεια.
Το Μεξικό της Sheinbaum δείχνει τον δρόμο: Η αντίσταση σε μια υπερδύναμη είναι εφικτή όταν έχεις ισχυρή οικονομία, διπλωματία και συμμαχίες. Όπως σωστά αναφέρεται, ένας εργάτης στο Ντιτρόιτ έχει περισσότερα κοινά με έναν εργάτη στην Τιχουάνα από ό,τι με έναν τραπεζίτη στη Wall Street.
Η εποχή που η Ουάσιγκτον μπορούσε να «κυνηγάει» τους γείτονές της σαν θηράματα έχει τελειώσει. Και τώρα, όλος ο κόσμος το παρακολουθεί.